W Bytowie pojawia się inicjatywa zmierzająca do przeprowadzenia referendum w sprawie odwołania burmistrza Ireneusza Gospodarka przed końcem kadencji. Jej inicjatorem jest Piotr Wroński, były kandydat na burmistrza, który szuka mieszkańców gotowych zaangażować się w przygotowania oraz zbieranie podpisów. Sam burmistrz komentuje sprawę jednym zdaniem: mieszkańcy zdecydowali już podczas wyborów. Radni różnie oceniają zarówno szanse powodzenia akcji, jak i jej zasadność.

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

::event{"type":"horizontal","item":"1082"}

Na tym etapie nie powstała jeszcze formalna grupa inicjatorów referendum i nie rozpoczęło się oficjalne zbieranie podpisów. Piotr Wroński deklaruje jednak, że jest gotowy podjąć działania i chce najpierw sprawdzić, czy internetowa krytyka władz Bytowa przełoży się na realne zaangażowanie mieszkańców.

– Ja mogę być inicjatorem i jestem gotowy na zbieranie podpisów, ale ostatecznie muszą zdecydować mieszkańcy. Chcemy sprawdzić, czy niezadowolenie widoczne w internecie przełoży się również na realne działanie – mówi Piotr Wroński.

Były kandydat na burmistrza zaznacza, że przedsięwzięcie nie może być inicjatywą zaledwie kilku lub kilkunastu osób. Potrzebna jest większa grupa mieszkańców, którzy nie tylko poprą pomysł w komentarzach, ale również zaangażują się w zbieranie podpisów.

::questionnaire{"type":"single","item":"8"}

Podpisy miałyby być zbierane od połowy września

Według przedstawionego planu najbliższe tygodnie mają służyć rozmowom i badaniu społecznych nastrojów. Oficjalne zbieranie podpisów miałoby rozpocząć się około połowy września, gdy mieszkańcy wrócą z wakacyjnych wyjazdów.

– Dość samego narzekania. Teraz trzeba się przekonać, czy ludzie rzeczywiście chcą działać. Referendum nie jest robieniem komuś krzywdy. To demokratyczne pytanie skierowane do mieszkańców: czy chcą, aby obecny burmistrz nadal pełnił swoją funkcję? – przekonuje Wroński.

Osoby zainteresowane udziałem w inicjatywie mają kontaktować się z nim prywatnie za pośrednictwem mediów społecznościowych. Wroński uważa, że do sprawnego przeprowadzenia akcji wystarczyłoby kilkudziesięciu aktywnych mieszkańców.

– Gdyby udało się znaleźć około trzydziestu osób, z których każda zebrałaby po sto podpisów, mielibyśmy ich trzy tysiące. To pokazałoby również, że za inicjatywą stoi realna grupa mieszkańców, a nie tylko kilka osób komentujących w internecie – mówi.

Wroński: Pieniądze są, ale nie na społeczne inicjatywy

Jednym z głównych argumentów przedstawianych przez inicjatora jest sposób zarządzania finansami gminy. Wroński krytykuje między innymi wysokość dodatków przyznawanych części pracowników urzędu oraz brak pieniędzy na działania społeczne.

– Mieszkańcy słyszą, że budżet nie jest z gumy i nie ma pieniędzy na inicjatywy społeczne. Jednocześnie widzą wysokie dodatki wypłacane urzędnikom. Bardzo wiele osób uważa, że jest to nieuczciwe i że nie tak miała wyglądać zmiana zapowiadana podczas wyborów samorządowych – twierdzi.

Wśród powodów, które jego zdaniem uzasadniają rozpoczęcie procedury referendalnej, wymienia także zmiany dotyczące bytowskich przedszkoli, podwyżki lokalnych podatków oraz brak rozliczenia problemów związanych z remontem zamku.

– Burmistrz nie musi znać się na wszystkim, ale musi podejmować dobre decyzje. My jako mieszkańcy jesteśmy właścicielami naszej gminy i powinniśmy interesować się tym, jak wydawane są nasze pieniądze – podkreśla Wroński.

Są to zarzuty i oceny formułowane przez inicjatora planowanej akcji. Ich przedstawienie nie oznacza, że zostały potwierdzone przez sąd lub niezależny organ kontrolny.

Referendum miałoby dotyczyć samego burmistrza

Piotr Wroński doprecyzował, że planowana przez niego inicjatywa ma dotyczyć odwołania burmistrza Ireneusza Gospodarka, a nie Rady Miejskiej.

– Wiele osób pyta również o radę i ocenia, że działa zbyt wolno. Na tę chwilę mówimy jednak o referendum dotyczącym wyłącznie burmistrza – wyjaśnia.

To ważne, ponieważ podczas pierwszych rozmów z radnymi informacja o zakresie inicjatywy nie była jeszcze precyzyjna i pojawiał się również wariant referendum dotyczącego rady. Ostatecznie inicjator wskazał jednak, że zamierza rozpocząć działania w sprawie odwołania samego burmistrza.

Ireneusz Gospodarek: Ludzie zdecydowali już dwa lata temu

Do zapowiadanej inicjatywy krótko odniósł się burmistrz Ireneusz Gospodarek. Po przedstawieniu mu argumentów Piotra Wrońskiego nie zdecydował się szerzej komentować zarzutów dotyczących dodatków dla urzędników, zamku czy sposobu zarządzania finansami gminy.

– Jeżeli chodzi o Piotra Wrońskiego, to wydaje mi się, że ludzie zdecydowali już dwa lata temu. Nic więcej na ten temat nie powiem – stwierdził Ireneusz Gospodarek.

Burmistrz odwołał się w ten sposób do wyniku ostatnich wyborów samorządowych i nie podjął szczegółowej polemiki z inicjatorem planowanego referendum.

Jan Treder: Nie widzę nastrojów na referendum

O ocenę pomysłu zapytaliśmy Jana Tredera, przewodniczącego Rady Miejskiej w Bytowie. Jak przyznaje, wcześniej nie wiedział o planach Piotra Wrońskiego.

– Pierwszy raz słyszę o inicjatywie przeprowadzenia referendum. Każdy obywatel ma jednak prawo ją rozpocząć, jeżeli spełni wymagania określone w ustawie, między innymi zbierze odpowiednią liczbę podpisów – mówi Jan Treder.

Przewodniczący rady nie wierzy jednak, aby przedsięwzięcie mogło obecnie zakończyć się powodzeniem.

– Na dzień dzisiejszy taka inicjatywa nie ma szans. Nie widzę nastrojów społecznych, które wskazywałyby, że mieszkańcy chcą odwołania burmistrza – ocenia.

Aleksander Pradella: Wątpię, że to się uda

Sceptycznie do szans powodzenia inicjatywy odnosi się także radny Aleksander Pradella. Jednocześnie podkreśla, że Piotr Wroński jako mieszkaniec i wyborca ma prawo skorzystać z przewidzianej prawem procedury.

– Wątpię, że to się uda, ale każdy obywatel i wyborca ma prawo do takiej inicjatywy. Nie mam nic przeciwko temu. Jeżeli chce z tego prawa skorzystać, może próbować przeprowadzić referendum – mówi Aleksander Pradella.

Radny zaznacza, że jego grupa w Radzie Miejskiej nie zamierza rozpoczynać własnej procedury referendalnej w związku z wynikiem głosowania nad absolutorium.

– My jako grupa na pewno nie będziemy wnioskować o referendum z tego powodu, że burmistrz otrzymał albo nie otrzymał absolutorium – podkreśla.

Informacja o inicjatywie była dla niego zaskoczeniem. Pradella nie przesądza również, czy sam wziąłby udział w ewentualnym głosowaniu.

– Nie zastanawiam się teraz nad tym. Robimy swoje, a co będzie, to się okaże. Zostałem tym pytaniem zaskoczony i w tej chwili nie wiem, czy poszedłbym na takie referendum – dodaje radny.

Andrzej Płaczkiewicz: Może to zaszkodzić całej sprawie

Znacznie ostrzej do zapowiedzi Piotra Wrońskiego odnosi się Andrzej Płaczkiewicz, radny Prawa i Sprawiedliwości. Krytycznie ocenia zarówno inicjatora, jak i moment ogłoszenia akcji.

– Nie chcę szerzej wypowiadać się o pomysłach pana Wrońskiego. Już kilka razy wykazał się niekompetencją i brakiem zrozumienia podstawowych zasad funkcjonowania samorządu – stwierdza Płaczkiewicz.

Zdaniem radnego temat możliwego referendum pojawił się wcześniej i jest związany z wynikiem głosowania nad absolutorium dla burmistrza.

– Według mnie procedura została już rozpoczęta po majowej sesji, kiedy burmistrz nie otrzymał absolutorium. Radni zrobili, co mogli, i pokazali mu bardzo mocną żółtą kartkę. Czy w skutkach stanie się ona czerwoną kartką, okaże się niebawem – mówi.

Płaczkiewicz uważa, że dodatkowa inicjatywa obywatelska może wprowadzić zamieszanie i sprawić wrażenie, że działania rady są następstwem apelu byłego kandydata na burmistrza.

– Takie wysuwanie się przed szereg może zaszkodzić całej sprawie. Procedura rozpoczęła się już wcześniej. Czy dodatkowa inicjatywa będzie potrzebna albo wymagana, tego jeszcze nie wiadomo – zaznacza.

Jego stanowisko dotyczące skutków głosowania nad absolutorium różni się od opinii Jana Tredera. Przewodniczący rady nie uważa, aby w Bytowie automatycznie rozpoczęła się już procedura referendum.

Absolutorium i referendum to dwie różne ścieżki

W dyskusji pojawiają się obecnie dwa odrębne tryby prawne.

Pierwszym jest inicjatywa mieszkańców, o której mówi Piotr Wroński. Mieszkańcy mogą wystąpić z wnioskiem o odwołanie burmistrza niezależnie od stanowiska Rady Miejskiej.

Drugim jest możliwość podjęcia inicjatywy przez samą radę w przypadkach określonych w ustawie o samorządzie gminnym. Ustawa o referendum lokalnym wskazuje, że referendum w sprawie odwołania burmistrza może zostać przeprowadzone również z inicjatywy rady, ale uchwała musi zostać podjęta w odpowiednim ustawowym trybie. Sam brak wymaganej większości dla uchwały o udzieleniu absolutorium nie oznacza jeszcze, że referendum zostało już zarządzone.

Dlatego wypowiedź Andrzeja Płaczkiewicza o rozpoczęciu procedury należy traktować jako jego interpretację sytuacji, a nie informację, że referendum zostało formalnie zarządzone. Na obecnym etapie nie ma postanowienia komisarza wyborczego wyznaczającego referendum ani formalnego obywatelskiego wniosku popartego wymaganą liczbą podpisów.

Jak zorganizować referendum w sprawie odwołania burmistrza?

Sama publiczna zapowiedź rozpoczęcia akcji nie oznacza jeszcze formalnego uruchomienia procedury. Ustawa przewiduje kilka kolejnych etapów.

Najpierw grupa inicjatywna

W przypadku referendum gminnego inicjatorem może być między innymi grupa co najmniej pięciu mieszkańców posiadających prawo wybierania do rady gminy. Inicjatywę może podjąć także właściwa terenowa struktura partii politycznej albo organizacja społeczna posiadająca osobowość prawną i działająca na obszarze gminy.

Oznacza to, że Piotr Wroński nie może formalnie przeprowadzić całej procedury samodzielnie jako jedna osoba. Musiałby stworzyć grupę obejmującą co najmniej pięciu uprawnionych mieszkańców albo działać poprzez jeden z pozostałych podmiotów przewidzianych w ustawie.

Pisemne zawiadomienie burmistrza i komisarza wyborczego

Grupa inicjatywna musi pisemnie powiadomić burmistrza o zamiarze przeprowadzenia referendum. W przypadku referendum dotyczącego odwołania burmistrza przed końcem kadencji takie zawiadomienie trafia również do właściwego komisarza wyborczego.

Dokument musi zawierać dane członków grupy, ich numery PESEL, adresy oraz wskazanie pełnomocnika. Trzeba też dokładnie określić sprawę, która ma być przedmiotem referendum.

Dopiero od dnia formalnego powiadomienia rozpoczyna się ustawowy termin na zebranie podpisów.

Dziesięć procent uprawnionych mieszkańców

Aby doszło do referendum w gminie, inicjatywę musi poprzeć co najmniej dziesięć procent mieszkańców uprawnionych do głosowania. Dokładna liczba zostanie ustalona na podstawie danych z Centralnego Rejestru Wyborców. Na pisemny wniosek inicjatora burmistrz ma czternaście dni na przekazanie informacji o liczbie wyborców ujętych w rejestrze na koniec poprzedniego kwartału.

Szacunek Piotra Wrońskiego mówiący o około dwóch tysiącach podpisów nie jest więc jeszcze liczbą oficjalną. Dopiero ustalenie aktualnej liczby uprawnionych pozwoli określić wymagane minimum.

W praktyce inicjatorzy zazwyczaj próbują zebrać więcej podpisów, ponieważ część może zostać uznana za nieważne z powodu błędnych danych, braku numeru PESEL, nieczytelnego podpisu albo braku uprawnienia do głosowania w danej gminie.

Na zbieranie podpisów jest sześćdziesiąt dni

Od dnia formalnego zawiadomienia inicjator ma sześćdziesiąt dni na zebranie wymaganej liczby podpisów. Każda karta musi zawierać informację o przedmiocie referendum oraz o tym, że udzielonego poparcia nie można później wycofać.

Mieszkaniec podaje imię, nazwisko, adres zamieszkania, numer PESEL i datę poparcia, a następnie potwierdza te dane własnoręcznym podpisem. Zbieranie podpisów musi odbywać się bez stosowania nacisków.

Inicjator musi również na własny koszt podać mieszkańcom do wiadomości przedmiot referendum, treść planowanego pytania oraz uzasadnienie odwołania burmistrza.

Podpisy trafiają do komisarza wyborczego

Po zakończeniu zbiórki pełnomocnik przekazuje komisarzowi wyborczemu wniosek wraz z kartami podpisów. To komisarz sprawdza dokumenty i ocenia, czy spełnione zostały wszystkie ustawowe wymagania.

Jeżeli dokumentacja zawiera możliwe do poprawienia błędy, inicjator może otrzymać czternaście dni na ich usunięcie. Niewystarczającej liczby ważnych podpisów po upływie sześćdziesięciodniowego terminu nie można jednak uzupełniać bez rozpoczynania nowej inicjatywy.

Kiedy referendum będzie ważne?

Zebranie podpisów i zarządzenie głosowania to dopiero pierwszy etap. Referendum w sprawie odwołania burmistrza będzie ważne tylko wtedy, gdy weźmie w nim udział co najmniej trzy piąte liczby osób uczestniczących w wyborach, w których wybrano odwoływanego burmistrza.

Nie liczy się więc trzy piąte wszystkich uprawnionych mieszkańców, lecz trzy piąte liczby osób, które uczestniczyły w wyborze Ireneusza Gospodarka.

Po osiągnięciu wymaganej frekwencji za odwołaniem musi zagłosować więcej niż połowa osób oddających ważne głosy.

Na razie to polityczna zapowiedź

Na obecnym etapie mamy do czynienia z publiczną zapowiedzią utworzenia inicjatywy, a nie z formalnie rozpoczętym referendum obywatelskim. Aby procedura rzeczywiście ruszyła, musi powstać ustawowa grupa inicjatywna, a następnie należy pisemnie powiadomić burmistrza i komisarza wyborczego.

Dopiero później będzie można mówić o oficjalnej zbiórce podpisów i oceniać, czy inicjatywa ma realne szanse powodzenia.

Aby referendum w sprawie odwołania burmistrza było ważne, musiałoby w nim uczestniczyć co najmniej około 4062 mieszkańców. W drugiej turze wyborów burmistrza w 2024 roku ważne głosy oddało 6769 osób: 3457 na Ireneusza Gospodarka i 3312 na Mateusza Oszmańca.

::news{"type":"see-also","item":"25013"}

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}