Nowy Światowid utknął w regulaminie. Rzeźbiarka nie odpuszcza

Monika Szpener zakwestionowała unieważnienie konkursu na nowego bytowskiego Światowida. Uznała, że jej projekt powinien zostać oceniony, choćby negatywnie. Zażądała wyjaśnień i sprawdzenia kosztów postępowania. Burmistrz Ireneusz Gospodarek bronił decyzji sądu konkursowego.

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Nowy pomnik ma stanąć na rondzie u zbiegu ulic Dworcowej i Drzymały. Na razie zamiast wybranej koncepcji miasto ma spór z autorami jednej ze zgłoszonych prac. Nie chodzi wyłącznie o wygląd rzeźby. Główne pytanie brzmi: dlaczego projekt nie otrzymał punktów, nawet zera, lecz odpadł przed właściwą oceną?

Monika Szpener ze Szczecina przygotowała koncepcję wspólnie z Jerzym Dobrzańskim. Jak wyjaśnia, autorzy świadomie nawiązali do istniejącego Światowida, przedstawiając jego współczesną interpretację.

Dlatego nie zgadza się z uzasadnieniem, że projekt nie upamiętnia historii dawnych mieszkańców Bytowa.

MOŻECIE OCENIĆ ŹLE, ALE OCEŃCIE

Do konkursu wpłynęły dwie propozycje. Żadna nie została dopuszczona do oceny punktowej. Gmina unieważniła postępowanie 2 października. Nie przyznano nagród, których łączna pula miała wynieść 30 tys. zł brutto.

W przypadku pracy Szpener i Dobrzańskiego organizator wskazał na niepełną odpowiedź na wymagania merytoryczne, niekompletną symbolikę historii Bytowa oraz brak upamiętnienia dawnych mieszkańców.

Autorzy uważają, że właśnie takie kwestie powinny podlegać ocenie sądu konkursowego. Ich zdaniem, jeżeli propozycja była słaba, nieczytelna albo niewystarczająco związana z miejscem, należało przyznać jej odpowiednio mało punktów.

– Komisja powinna to ocenić, nawet na zero punktów – mówi Monika Szpener.

W pisemnym sprzeciwie autorzy rozdzielili prawo jury do negatywnej oceny ich wizji od sposobu przeprowadzenia postępowania.

– Nie kwestionujemy prawa Sądu Konkursowego do dokonania negatywnej oceny artystycznej naszej pracy. Kwestionujemy natomiast pozbawienie nas możliwości uzyskania takiej oceny – napisali.

Zdaniem rzeźbiarki organizator wykorzystał zastrzeżenia do treści projektu jako podstawę wyłączenia go z punktacji. To właśnie ten mechanizm, a nie sam brak zwycięstwa, stanowi sedno jej protestu.

SWOBODA TWÓRCZA CZY LISTA OBOWIĄZKOWA?

Szpener zwraca uwagę, że regulamin pozostawiał projektantom swobodę wyboru formy i tworzywa. Jednocześnie wymieniał cechy istniejącego pomnika: inskrypcję „Byliśmy, jesteśmy, będziemy”, atrybuty rycerza, wyobrażenie Światowida oraz wizerunek orła.

Autorzy uważają, że zapis ten nie nakładał obowiązku dosłownego powtórzenia wszystkich elementów i nie określał automatycznej sankcji za brak któregoś z nich.

– Jeżeli mieli jakąś wizję, to trzeba było wpisać ją w regulaminie – komentuje rzeźbiarka.

Jak wyjaśnia, podczas projektowania wzorowała się na zdjęciu starego monumentu dołączonym do dokumentacji. Autorzy zachowali nawiązanie do jego charakterystycznej sylwetki, ale uprościli formę. Ich koncepcja przedstawia geometryczną postać z mieczem i tarczą, przeznaczoną do wykonania ze stali kortenowskiej.

Wizualizacja projektu Światowida autorstwa Moniki Szpener i Jerzego Dobrzańskiego. FOT. MATERIAŁY PRASOWE.

W opisie projektu wskazali zarówno walkę o polskość ziemi bytowskiej, jak i wielowiekową obecność lokalnej społeczności. Przekonują więc, że zarzut braku historycznego odniesienia pomija ich autorską interpretację.

Szpener podkreśla również, że zadaniem uczestników było przygotowanie koncepcji, a nie gotowego dzieła. Sam regulamin nakazywał uwzględniać pewną ogólność rozwiązań przedstawianych na tym etapie.

PLANSZE, MODEL I SKOMPLIKOWANA PROCEDURA

Rzeźbiarka krytykuje także sposób przygotowania konkursu. Jej zdaniem wymagania były rozbudowane i czasochłonne, co mogło zniechęcić potencjalnych uczestników.

– Cała procedura była bardzo skomplikowana. Trzeba było podwójnie, a nawet potrójnie wysyłać te prace, więc ja się nie dziwię, że tak mało osób się w ogóle zgłosiło – mówi.

Regulamin wymagał materiałów elektronicznych i fizycznych, w tym części opisowej, plansz oraz modelu. Szpener relacjonuje, że jeszcze przed zgłoszeniem skierowała do organizatora kilka pytań o zasady. Jak twierdzi, w odpowiedziach odsyłano ją do poszczególnych punktów regulaminu, zamiast rozwiać wątpliwości.

Przygotowanie pracy oznaczało również konkretne wydatki. Według artystki same plansze kosztowały około 300 zł, a wydruk przestrzenny około 500 zł. Do tego doszły pozostałe materiały, przesyłki i praca autorów.

Szpener uważa też, że limit 250 tys. zł brutto na wykonanie, transport i montaż dużej rzeźby był skromny w stosunku do oczekiwań. Jej zdaniem budżet należało uwzględnić przy ocenie tego, jakie propozycje mogli przygotować uczestnicy.

CHODZI TAKŻE O SZACUNEK DO PRACY

Artystka zaznacza, że jej protest nie sprowadza się do odzyskania kilkuset złotych. Chce, żeby organizatorzy konkursów poważnie traktowali wysiłek uczestników i stosowali czytelne zasady.

Obawia się, że podobne doświadczenia zniechęcają twórców do udziału w kolejnych postępowaniach. W jej ocenie ostatecznie tracą na tym mieszkańcy, bo jakość konkursów przekłada się na wygląd przestrzeni publicznej.

Szpener nie uważa sprawy za wyjaśnioną po otrzymaniu odpowiedzi urzędu.

– Oni mi na to odwołanie odpisali dokładnie to samo, co w unieważnieniu, tylko troszeczkę bardziej rozbudowane. To nie odpowiada na moje pytania – mówi.

Domaga się także dokumentacji posiedzenia sądu konkursowego. Jak relacjonuje, wystąpiła o protokół, ale do czasu rozmowy z redakcją go nie otrzymała.

Chce również ustalenia, czy członkowie sądu otrzymali wynagrodzenia i ile kosztowała ich praca. Przekazane redakcji dokumenty nie pozwalają potwierdzić ani faktu takich wypłat, ani ich wysokości.

GMINA: SWOBODA MIAŁA GRANICE

Regulamin zawierał jednak zapis istotny dla stanowiska organizatora. Przed przyznaniem punktów sąd miał sprawdzić zgodność prac z wymaganiami formalnymi i merytorycznymi. Sam komplet dokumentów nie gwarantował więc przejścia do punktacji.

W odpowiedzi z 13 października gmina wyjaśniła, że symbole przedstawione w projektach uznano za zbyt uniwersalne albo nieodpowiadające lokalnemu kontekstowi. Według organizatora zabrakło czytelnego odwołania do wielowiekowego dziedzictwa społeczności kaszubskiej.

Ireneusz Gospodarek podkreśla, że do sądu konkursowego powołano szerokie grono osób z różnym doświadczeniem, w tym specjalistów, radnych i przedstawicieli rzemiosła. Regulamin przewidywał dwunastoosobowy skład.

– Ja w to kompletnie nie ingerowałem – zapewnia burmistrz.

Jak zaznacza, według posiadanych przez niego informacji oraz protokołu decyzja była jednomyślna. Sam nie oceniał projektów, ale zaakceptował stanowisko sądu i unieważnił konkurs.

W rozmowie wskazuje na ryzyko związane z udziałem w artystycznej rywalizacji. Dodaje również uwagę o samych twórcach.

– Artyści mają czasami wygórowane ego – stwierdza.

Szpener podkreśla jednak, że nie domaga się uznania jej koncepcji za najlepszą. Chce wyjaśnienia, dlaczego zastrzeżenia do projektu stały się powodem niedopuszczenia do punktacji, zamiast podstawą przyznania niskiej oceny.

POMNIKA NIE MA, PYTANIA ZOSTAJĄ

Regulamin przewidywał ocenę od zera do stu punktów. Praca, która otrzymałaby zero w którymkolwiek z trzech głównych kryteriów, nie mogła zostać uznana za najlepszą. Dokument określał też zasady wcześniejszej weryfikacji projektów. To granica między tymi etapami pozostaje przedmiotem sporu.

Pytany o zwrot kosztów burmistrz wspomina o kwocie około 500 zł, ale zastrzega, że nie pamięta dokładnych warunków.

Regulamin rzeczywiście dopuszczał taki zwrot, lecz nie gwarantował automatycznej rekompensaty. Uzależniał ją od unieważnienia z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, dotyczył prac podlegających ocenie i wymagał udokumentowania wydatków.

Co dalej z samym pomnikiem? Gospodarek nie wskazuje jeszcze konkretnego rozwiązania. Przyznaje, że miasto analizuje dalsze możliwości.

– Szczerze mówiąc, liczyliśmy na szersze spektrum wyboru. To były po prostu dwie oferty – mówi.

Wybranej koncepcji nadal nie ma. Za to dyskusja o Światowidzie zyskuje kolejną odsłonę: obok pytania, jak ma wyglądać pomnik, pojawia się pytanie, jak powinien wyglądać konkurs na jego projekt.

::addons{"type":"only-with-us","color":"black"}

Źródła: rozmowy z Moniką Szpener i Ireneuszem Gospodarkiem, regulamin konkursu, sprzeciw autorów oraz dokumenty Gminy Bytów dotyczące unieważnienia konkursu i odpowiedzi z 13 października.